भरतपुर, असार ३२ । चितवन राष्ट्रिय निकुञ्जले मानव–हात्ती द्वन्द्व न्यूनीकरण तथा वन्यजन्तु व्यवस्थापनलाई प्रभावकारी बनाउन लामो समयदेखि समस्या सिर्जना गर्दै आएको जंगली हात्ती ‘ध्रुवे’ मा रेडियो कलर जडान गरेको छ। निकुञ्ज टोलीले हात्तीको निगरानी सहज बनाउन रेडियो कलर जडान गर्नुका साथै त्यसको दाह्रा समेत काटेको छ।
हालसम्म ध्रुवे हात्तीको आक्रमणबाट २५ जनाको ज्यान गइसकेको छ। पछिल्लो पटक गत असार २० गते राति भरतपुर महानगरपालिका–२३ बेलहट्टा निवासी २५ वर्षीया आशिका बोटे र उनका ४ वर्षीय छोरा भरत बोटेको ध्रुवेकै आक्रमणबाट मृत्यु भएको थियो। उक्त दुःखद घटनापछि थप मानवीय क्षति हुन नदिन निकुञ्ज प्रशासन, राष्ट्रिय प्रकृति संरक्षण कोष, नेपाली सेना, स्थानीय तह तथा सरोकारवाला निकायहरूले हात्तीको खोजी र निगरानीलाई तीव्र पारेका थिए।
निरन्तरको खोजी तथा अनुगमनका क्रममा साउन ३१ गते बेलुका करिब ७:१५ बजे निकुञ्जभित्रको सुखीभार पोस्ट नजिक जंगली हात्ती ‘ध्रुवे’ फेला परेको थियो। त्यसपछि वन्यजन्तु विज्ञ तथा प्राविधिकहरूको विशेष टोली परिचालन गरी सुरक्षित रूपमा हात्तीलाई नियन्त्रणमा लिइयो र यसको गतिविधि तथा आवतजावतको प्रभावकारी अनुगमन गर्न सफलतापूर्वक रेडियो कलर जडान गरिएको निकुञ्जले जनाएको छ।
रेडियो कलरबाट के हुन्छ फाइदा?
निकुञ्ज कार्यालयका अनुसार यो प्रविधि जडान गरिएपछि ध्रुवे हात्तीको नियमित निगरानी गर्न र सम्भावित जोखिम न्यूनीकरण गर्न ठूलो मद्दत पुग्नेछ:
“रेडियो कलरमार्फत हात्तीको जीपीएस लोकेसन र गतिविधिको जानकारी छोटो-छोटो अन्तरालमा प्राप्त हुनेछ। यसले गर्दा हात्ती मानव बस्तीमा प्रवेश गर्नु अगावै जानकारी पाइने र जोखिमपूर्ण क्षेत्रको पूर्वानुमान गरी स्थानीयलाई सतर्क गराउन सहज हुनेछ।”
चितवन राष्ट्रिय निकुञ्जले रेडियो कलर प्रविधिको अधिकतम उपयोग गर्दै ध्रुवे हात्तीको २४सै घण्टा निगरानी गर्ने र आगामी दिनमा मानव–हात्ती द्वन्द्व न्यूनीकरणका लागि आवश्यक व्यवस्थापनका कार्यहरूलाई निरन्तरता दिने प्रतिबद्धता जनाएको छ।
