काठमाडौँ, १४ पुस ।
सन् २०२२ धेरै विषयले चर्चामा रह्यो । कोरोना भाइरसदेखि रुस–युक्रेन युद्ध, चीन–ताइवान तनाव, विश्व अर्थतन्त्रमा संकुचनससम्मका विषय वर्ष २०२२ चर्चामा रहे । आउनुहोस्, विश्वमा सन् २०२२ मा भएका यी विश्वचर्चित घटनाबारे जानकारी लिऔँ ।
ओमिक्रोनको आतंक
कोरोना संक्रमणबाट सन् २०२२ पनि अछुतो रहेन । कोभिड १९ को नयाँ संस्करण अत्यधिक रूपमा सर्ने ओमिक्रोन यस वर्ष विश्वभर फैलियो । चीनमा त कोरोना भाइरसले भयावह रूप लिएको छ । चीनमा फैलिएको ओमिक्रोनको उपप्रजाति बीएफ ७ को कारणले त्यहाँ शून्य कोभिड १९ नीति अपनाउँदै कडा लकडाउन गरिएको थियो । जसको विरोधपछि सरकारले पछि हट्दै केही लचिलो नीति बनाएको छ ।
दुई ओमिक्रोन भाइरसलाई हालसालै बेलायतको स्वास्थ्य सुरक्षा एजेन्सीले नामाकरण गरेको छ । त्यसो त भाइरसले उपप्रजाति बनाइरहेकै छ ।
युक्रेन आक्रमण
विश्वमा मुद्रास्फीति बढ्नुको प्रमुख कारण जारी रुस–युक्रेन युद्धलाई मानिएको छ । रुसले गएको फेब्रुअरी २४ मा युक्रेनमा आक्रमण गर्यो । युद्ध सुरु भएको १० महिना बितिसक्दा पनि रुस–युक्रेन युद्ध जारी छ । यही युद्धले खाद्यान्न र ऊर्जा दुवैका लागि विश्वव्यापी संकट निम्त्यायो । हजारौँले ज्यान गुमाए । लाखौँ मानिस विस्थापित भए ।
संयुक्त राष्ट्रसंघ मानव अधिकारका लागि उच्चायुक्तको कार्यालयअनुसार डिसेम्बर १८ सम्म युक्रेनमा रुसको आक्रमणको क्रममा ६ हजार ८२६ नागरिकको मृत्यु भएको छ । जसमा ४२८ बालबालिका परेका छन् । १० हजार ७६९ जना घाइते भएको बताइएको छ । यद्यपि, वास्तविक संख्या बढी हुन सक्ने अनुमान गरिएको छ ।
पाकिस्तानका तीन संकट
छिमेकी देश पाकिस्तान सउन् २०२२ पटकपटक विश्वभर तीन कारणले चर्चामा रह्यो– जलवायु परिवर्तनको प्रकोपले निम्त्याएको बाढी पहिरो, आर्थिक संकट र राजनीतिक उथलपुथल ।
पाकिस्तानमा जुनदेखि अगस्टसम्म बाढीले एक हजार ३९१ भन्दा बढी मानिसको ज्यान लिएको थियो । यस वर्ष आएको बाढी सन् २०१० यताकै खराब रहेको पाकिस्तान सरकारको भनाइ छ । घर, खाद्यान्न बाली र प्रमुख पूर्वाधारहरू बगाउँदा ३० अर्ब डलर बराबरको क्षति भएको अनुमान गरिएको छ ।
यसैगरी, बढ्दो मुद्रास्फीति, खराब आर्थिक नीति र विदेशी मुद्रा सञ्चिति घट्दै गएपछि श्रीलंकाजस्तै पाकिस्तानले आर्थिक संकटको सामना गर्नुपरेको थियो । करिब तीन महिनाका लागि मात्र देश चलाउन बजेट रहेको समाचार सार्वजनिक भएसँगै सरकारले आयातमा कटौती गरेको थियो । संकटको अवस्था यतिसम्म थियो कि पाकिस्तान सरकारले विवाहमा एक मात्र पकवान खुवाउन र दिनमा चिया कम पिउन आग्रह गरेको थियो ।
पाकिस्तानमा आर्थिक मात्र होइन राजनीतिक संकट पनि गहिरिँदै गएको छ । इमरान खानले विश्वासको मत गुमापछि अप्रिलमा सबाज सरिफ प्रधानमन्त्री बने । पूर्व क्रिकेटरसमेत रहेका खानले चुनाव गराउनका लागि सरकारसँग माग गरिरहेका छन् ।
श्रीलंकामा आर्थिक संकट
उच्च बाह्य ऋण, विदेशी मुद्रा संकट र कोरोना महामारीले श्रीलंका सन् २०२२ मा गहिरो आर्थिक र राजनीतिक सकंटमा फस्यो । तत्कालीन राष्ट्रपति गोटाबाय राजापाक्षे र श्रीलंकाली जनताबीचको शक्ति संघर्षको कारणले त्यहाँ राजनीतिक संकट भएको थियो ।
देशमा आर्थिक मन्दी बढेपछि जनता उत्तेजित भई सडकमा आएर सरकार विरोधी आन्दोलन र प्रदर्शनहरू गरेका थिए । आम नागरिक राष्ट्रपति भवनमा नै पसेपछि राष्ट्रपति राजापाक्षे रातारात त्यहाँबाट भाग्नुपरेको थियो । तत्कालीन प्रधानमन्त्री रनिल विक्रमासिङ्गे हाल त्यहाँ राष्ट्रपति छन् भने गोटाबाय अमेरिका पलायन भएका छन् ।
बेलायतको राजनीतिक संकट
विकासोन्मुख देशमा राजनीतिक संकट सामान्य विषय बनेपनि विश्वको सबैभन्दा पुरानो प्रजातान्त्रिक मुलुक बेलायत पनि सन् २०२२ मा एकपछि अर्को राजनीतिक काण्डहरूका कारण चर्चामा रह्यो । बेलायतले दई महिनाको अन्तरालमा तीनजना प्रधानमन्त्री पायो ।
कोरोना महामारीको समयमा लकडाउनको बेला पार्टी गरेपछि आलोचित बनेका तत्कालीन कन्जर्भेटिभ पार्टीबाट प्रधानमन्त्री बनेका बोरिस जोनसनले अनेक काण्डैकाण्डका कारण राजीनामा दिन बाध्य भए । त्यसपछि लिज ट्रस प्रधानमन्त्री भइन् । अर्थतन्त्र डामाडोल पारेपछि उनले ४४ दिनपछि नै राजीनामा दिइन् ।
अहिले त्यहाँ कन्जर्भेटिभ पार्टीबाटै भारतीय मूलका ऋषि सुनक प्रधानमन्त्री छन् । तर ब्रिएक्जीट, कोरोना महामारी र रुस–युक्रेन युद्धले थलिएको अर्थतन्त्रले राजकाज चलाउन उनलाई त्यति सजिलो भने भएको छैन ।
चीनमा सी चिनफिङ पुन: सत्तामा
सन् २०२२ चीनका राष्ट्रपति सी चिनफिङका लागि विशेष रह्यो । कम्युनिस्ट पार्टी अफ चाइना ९सीपीसी० को २० औँ महाधिवेशनबाट चिनियाँ राष्ट्रपति सी तेस्रो पाँच वर्षे कार्यकालका लागि पार्टीको महासचिवमा पुनः निर्वाचित भए ।
६९ वर्षीय सी पार्टीका संस्थापक माओत्सेतुङपछि सबैभन्दा शक्तिशाली नेताका रूपमा उदाएका छन् । ६८ वर्षको आधिकारिक अवकाश नाघेर १० वर्षको कार्यकाल पूरा गरेपनि नियम परिवर्तन गरेर उनी पुनस् एकपटक शक्तिशाली महासचिव बनेका हुन् ।
अमेरिका–चीन बिग्रँदो सम्बन्ध
सन् २०२१ देखि चिसो सम्बन्ध रहेको अमेरिका चीन सम्बन्ध सन् २०२२ मा पनि खासै सुधार देखिएन । वर्षभरि नै यी दुई शक्तिशाली राष्ट्रहरूबीच खटपट चली नै रह्यो । चाहे त्यो स्वशासित क्षेत्र ताइवानलाई लिएर होस् वा ३३ चिनियाँ कम्पनीलाई ‘अप्रमाणित सूची’ मा राख्ने अमेरिकी सरकारको निर्देशन ।
चीन–अमेरिका सम्बन्ध पूरै तनावमा नै बितेको थियो । चीनले रुस–युक्रेन युद्ध हुनुमा अमेरिका र नेटोलाई दोष दिँदै आएको छ भने अमेरिकाले चीनसँग उल्लेखनीय रूपमा आणविक हतियार रहेको र विश्वलाई हानी हुनसक्ने भन्दै विश्वलाई चेतावनी दिएको थियो ।
चीनको विरोधका बाबजुद ताइवानमा तत्कालीन अमेरिकी सभामुख न्यान्सी पेलोसीको भ्रमणपछि चीन–अमेरिका सम्बन्ध एकपटक पुनस् तनावग्रस्त भएको छ । ताइवानलाई चीनले आफ्नो भन्दै दाबी गर्ने गरेको छ भने अमेरिकाले पनि एक चीन नीति अपनाएको छ । तर, चीनले ताइवानलाई आक्रमण गरेमा अमेरिकाले नछोड्ने विरोधाभाष कुरा गर्दै आएको छ ।
चीन–ताइवान द्वन्द्व
न्यान्सी पेलोसीको भ्रमणपछि चीनले ताइवानको टापु नजिक कडा सैन्य अभ्यास गरेको थियो । अगस्ट ४ देखि ७ सम्म टापु वरपरका करिब छ, स्थानहरूमा अभ्यास गरेको थियो । चिनियाँ जनमुक्ति सेना ९पीएलए० ले १०० भन्दा बढी चिनियाँ लडाकु विमान र १० वटा युद्धपोतहरूले ताइवान वरपर लाइभ–फायर सैन्य अभ्यास गरेका थिए ।
केही विमानहरूले चीन र ताइवान बीचको सीमा रेखाजस्तो प्रतीत हुने मध्यरेखा पनि पार गरेको ताइवानले आरोप लगाएको थियो । चीनको ब्यालेस्टिक मिसाइल प्रक्षेपणको अमेरिका, अस्ट्रेलिया र जापानसहित धेरै देशहरूले निन्दा गरेका थिए भने चीनलाई तत्काल सैन्य अभ्यास बन्द गर्न आग्रह गरेका थिए ।
इरानमा हिजाब विद्रोह
सन् २०२२ मा भएको इरानको नारीवादी आन्दोलन एक इतिहास बन्नेछ । सेप्टेम्बर १६ मा २२ वर्षीया महसा अमिनीको प्रहरी हिरासतमा रहस्यमय तरिकाले मृत्यु भएपछि इरानमा हिजाबविरुद्ध प्रदर्शन जारी छ । कयौँ दिनदेखि सरकारको अनुदार नीतिविरुद्ध लाखौँ मानिसहरू प्रर्दशनमा सहभागी भएका छन् । उनीहरूले हिजाब फाल्दै र कपाल काट्दै सो नीतिको विरोध गरेका छन् ।
विश्वभरबाट उक्त आन्दोलनको समर्थन गर्दै इरान सरकारको आलोचना भइरहेको छ । इरानमा आचार तथा व्यवहारबारे निगरानी गर्ने प्रहरीले अमिनीलाई टाउको छोपेको स्कार्फमुनि केही कपाल देखिएको आरोपमा सेप्टेम्बर १३ मा कुर्दिस्तानस्थित आफ्नो घरबाट राजधानी तेहरान जाने क्रममा पक्राउ गरेको थियो ।
प्रदर्शन मत्थर गर्न त्यहाँ हिजाबसम्बन्धी कानुनलाई लचिलो बनाउन सरकारले कानुन ल्याउने तयारी गरेको छ ।
उत्तर र दक्षिण कोरिया तनाव
सन् १९५० मा उत्तर कोरियाले दक्षिण कोरियामा अतिक्रमण गर्न थालेपछि सुरु भएको कोरियाली युद्ध सन् २०२२ मा पनि तनावग्रस्त नै रह्यो । यसपालि त झन् एक कदम अगाडि बढेर उत्तर र दक्षिण दुवै कोरियाले पहिलोपटक एक अर्काको जल सीमाभित्र क्षेप्यास्त्र प्रहार गरे ।
कोरिया विभाजन भएयता पहिलोपटक ती दुई देशले समुद्री सीमा पार हुनेगरी क्षेप्यास्त्र प्रहार गरेका थिए । प्योङयाङले छोटो दुरीको ब्यालिस्टिक क्षेप्यास्त्र प्रहार गरेपछि सियोलले त्यसको प्रतिउत्तरमा क्षेप्यास्त्र प्रहार गरेको थियो ।
लेखक सलमान रुस्दीमाथि सांघातिक हमला
गएको अगस्टमा विश्वचर्चित लेखक सलमान रुस्दीमाथि सांघातिक हमला भएको थियो । द सटानिक भर्सेजका लेखक रुस्दीमाथि न्यूयोर्कको एक कार्यक्रमको बीचमा चक्कु प्रहार गरी हमला गरिएको थियो । पुस्तक द सटानिक भर्सेजमा मुस्लिम धर्मविरुद्ध लेखिएको भन्दै धार्मिक अतिवादीहरूले उनीविरुद्ध फतवा जारी गरेका थिए ।
विश्वकपमा ३६ वर्षपछि अर्जेन्टिनालाई उपाधि
खेलकुद जगतका लागि सन् २०२२ अविस्मरणीय क्षण रह्यो । कतारमा भएको विश्वकप फुटबलमा दक्षिण अमेरिकी मुलुक अर्जेन्टिनाले ३६ वर्षपछि उपाधि उचाल्यो । यस विश्वकपमा पहिलो महिला रेफ्रीदेखि, पपकल्चरमा विश्वचर्चित कोरियन ब्यान्ड बीटीएसका गायक जुङ कुकको प्रस्तुति र लिजेड खेलाडीहरू मेस्सी र पोर्चुगलका स्ट्राइकर रोनाल्डोको अन्तिम विश्वकप यात्रा भएकोले पनि धेरै कुराले ऐतिहासिक रह्यो । (एजेन्सीहरूको सहयोगमा)
