काठमाडौं, साउन १ । असारभरिको हिलोमैलो र रोपाईंको चटारो सकिएको छ। आज साउन १ गते, अर्थात् साउने सङ्क्रान्ति। नेपाली आकाशमा मनसुनको वर्षा जारी रहँदा नेपालीका घर-घरमा भने पवित्र साउन महिनालाई स्वागत गरिँदैछ। आजको दिनलाई देशभर स्नान, दान र पुरानो संस्कृतिअनुसार ‘लुतो फालेर’ मनाइँदैछ।
धार्मिक दृष्टिकोणले आजदेखि सूर्य मिथुन राशिबाट कर्कट राशिमा प्रवेश गरेको छ, जसलाई कर्कट सङ्क्रान्ति पनि भनिन्छ। आजैबाट सूर्यको छ महिना लामो दक्षिणतर्फको यात्रा अर्थात् ‘दक्षिणायन’ सुरु भएको छ। सनातन संस्कृतिमा यो समयलाई व्रत, उपासना र आध्यात्मिक शुद्धीकरणको महिना मानिन्छ। आज बिहानैदेखि देशका विभिन्न पवित्र नदी र तीर्थस्थलमा स्नान गर्ने र दान दिने श्रद्धालुहरूको बाक्लो उपस्थिति देखिएको छ।
असार महिनाभरि खेतमा पसिना बगाएका किसानहरूका लागि आजको दिन एउटा उत्सव र आराम गर्ने बहाना हो। महिनाभर हिलो र पानीमा काम गर्दा छालासम्बन्धी रोग लाग्न सक्ने भएकाले आज साँझ विशेष जडीबुटीसहित ‘लुतो फाल्ने’ अनौठो परम्परा छ।
सांस्कृतिक विज्ञ प्रा. डा. देवमणि भट्टराईका अनुसार, काग भलायो, कुकुरडाइनो, लुतेझार र पानीअमला जस्ता औषधीय गुण भएका वनस्पतिहरू राखेर कण्डारक नामक राक्षसको पूजा गरिन्छ। त्यसपछि बलिरहेको अगुल्टो चौबाटोमा फालेर घरमा रोगव्याधि नभित्रियोस् भन्ने कामना गरिन्छ। लुतो फाल्ने क्रममा नाङ्लो ठटाउने, शङ्ख फुक्ने र ढोका थुन्ने रमाइलो कौतुहलता नेपाली गाउँघरमा अझै उत्तिकै जीवन्त छ।
असारको थकानलाई बिर्सिँदै, खिर र सेलरोटीका परिकारका साथ आज नेपाली समाजले साउनलाई हर्षोल्लासका साथ स्वागत गरेको छ।
