काठमाडौं, कात्तिक १२ । लुम्बिनी विकास कोषको उपाध्यक्षमा सुप्रसिद्ध गायिका तथा बौद्ध गुरुमा आनी छोइङ डोल्माको नियुक्तिसँगै देशमा एक किसिमको नयाँ बहस र विवाद सुरु भएको छ। मन्त्रिपरिषद्को निर्णयमार्फत उनलाई उक्त पदमा नियुक्त गरिएलगत्तै लुम्बिनी र कपिलवस्तु क्षेत्रमा विरोधका कार्यक्रमहरू भइरहेका छन् भने उनको पृष्ठभूमि, नागरिकता तथा वैदेशिक लगानीको वित्तीय छानबिनसम्बन्धी पुराना मुद्दाहरू फेरि राष्ट्रिय चर्चाको केन्द्रमा आएका छन्।
रिपोर्टहरूका अनुसार आनीले २०४६ सालमा वंशजको नागरिकता प्राप्त गरेकी थिइन्। पछि उनको पुर्ख्यौली तिब्बती भएको र आत्मकथामा समेत सोही कुरा उल्लेख भएको भन्दै केही व्यक्तिले उनको नागरिकतामाथि प्रश्न उठाउँदै उजुरी दिएका थिए। यद्यपि, यसको कानुनी छिनोफानो भने अझै सार्वजनिक भएको छैन।
त्यस्तै, सन् २०१८ मा हङकङबाट उनको बैंक खातामा आएको १६ लाख डलरभन्दा बढीको रकमलाई लिएर नेपाल राष्ट्र बैंकको वित्तीय जानकारी इकाई र सम्पत्ति शुद्धीकरण अनुसन्धान विभागले छानबिन सुरु गरेको थियो। राजनीतिक दबाब र सरकार फेरबदलका कारण रोकिएको भनिएको त्यो अनुसन्धान पनि अहिलेसम्म अनिर्णित नै छ। आलोचक तथा विभिन्न अभियानहरूले यी पुराना मुद्दाहरूको पारदर्शी छानबिन हुनुपर्ने माग राख्दै आएका छन्।
कानूनी र प्रशासनिक प्रश्नहरू एकतिर रहँदा, आनी छोइङ डोल्माले समाज र राष्ट्रका लागि पुर्याउनुभएको योगदान भने निकै ठूलो छ। ‘सिङ्इङ नन’ का रूपमा विश्वभर ख्याति कमाउनुभएकी उहाँले हिमालयन सङ्गीतलाई अन्तर्राष्ट्रिय पहिचान दिनुभएको छ।
साथै, नन्स वेलफेयर फाउन्डेसन, फर्पिङको आर्यतारा स्कुलमार्फत शिक्षा र आरोग्य फाउन्डेसनमार्फत मिर्गौला रोगीहरूलाई निःशुल्क डायलसिस सेवा, तुइन विस्थापनका लागि सहयोग, र युनिसेफ तथा मानवसेवा आश्रमसँगको सहकार्यमा देशैभर गरिएको सडक उद्धार कार्यले उहाँको मानवीय पक्षलाई प्रस्ट्याउँछ। उहाँका समर्थकहरूका अनुसार, उहाँको यो निस्वार्थ समाजसेवा देशका लागि बहुमूल्य छ।
आनी छोइङ डोल्माको यो नियुक्ति र त्यसपछिको विवादले एकतर्फ कानुनी पारदर्शिता र संस्थागत उत्तरदायित्वको प्रश्न खडा गरेको छ भने अर्कातर्फ ऐतिहासिक शरणार्थी समस्या र राज्यको नीतिगत अस्पष्टतालाई पनि उजागर गरेको छ। यी सबै विवादहरूलाई पन्छाउनुभन्दा पनि राज्यका सम्बन्धित निकायले पुराना छानबिनहरूलाई पारदर्शी ढङ्गले निष्कर्षमा पुर्याउनु र दीर्घकालीन नीतिगत समाधान खोज्नु नै आजको मुख्य आवश्यकता हो।
